terugDyon Temming, coördinator van het Agroforestry Netwerk Gelderland, trapte de middag af met een praatje in de tuin. Hij benadrukte het belang van bomen en struiken voor een toekomstbestendig landbouwsysteem. “Het planten van bomen en struiken is een kwestie van vooruitbomen,’’ stelde hij.
In Nederland zijn inmiddels zo’n 3000 boeren actief met agroforestry. Volgens Temming levert deze vorm van landbouw niet alleen voordelen op voor bodem, biodiversiteit, diergezondheid en klimaat, maar draagt ook bij aan een aantrekkelijk Nieuw cultuurlandschap. "Vanmiddag maak je kennis met vele facetten van en ervaringen met agroforestry. Het is bedoeling dat we straks allemaal wijzer naar huis gaan en ook nog eens schik hebben gehad.’’
Dyon Temming
Vincent Overgoor
Bo Koning, SLG
De bijeenkomst vond plaats op het erf van Wim Hagen, compagnon van melkveehouder Albert Hassink. Hassink nam deze locatie zo’n 15 jaar geleden in gebruik voor de opfok van jongvee. “Bij dit bedrijf moest ik ook naast grasland, ook 15 hectare bos pachten. Toen zag ik dat eerlijk gezegd als een last, maar inmiddels zie ik het juist als een meerwaarde,” vertelt hij. De bomen en struiken hebben op dit bedrijf bijgedragen aan een betere bodemgezondheid, houden water en koolstof vast.
De samenwerking tussen Hagen, met een achtergrond in bosbouw, en Hassink als melkveehouder blijkt waardevol. “We zijn echt naar elkaar toegegroeid en hebben veel van elkaar geleerd. De eerste jaren hebben we flink moeten investeren in de aanleg van bomen, struiken en voederhagen, maar nu zien we steeds duidelijker de voordelen, zeker ook voor de bodemgezondheid.”
Ook voormalig melkveehouder Willy Westenenk uit Raalte deelde zijn visie. Hij werkt aan de omschakeling van zijn bedrijf naar een multifunctioneel landbouwsysteem met ruimte voor recreatie, educatie, fruit- en notenteelt en vleesvee. Zijn doel is om uiteindelijk 100 tot 120 gezinnen uit de regio van een compleet voedselpakket te voorzien. Hoewel het financieel nog niet direct rendeert, blijft hij positief. Het is zijn passie en dat hij blijft werken aan zijn multifunctionele vorm van landbouw.
Het aansluitende vraaggesprek met de ondernemers maakte duidelijk dat er geen standaardaanpak bestaat voor agroforestry. Elke ondernemer maakt zijn eigen keuzes, afhankelijk van grondsoort, bedrijfsopzet en persoonlijke motivatie. Ook het ontwikkelen van een passend verdienmodel speelt daarbij een belangrijke rol.
De mogelijk meerwaarde voor bijvoorbeeld diergezondheid is niet altijd hard te maken, maar wordt wel gezien.“Tijdens de blauwtong had ik het idee dat onze dieren graag de wilgentakjes aten,’’ merkt Hassink op.
Workshops: van voederhaag tot verdienmodel
In twee workshoprondes konden deelnemers kiezen uit acht thema’s. De belangstelling was breed: van praktische workshops over voederhagen, snoei en notenteelt tot sessies over compostthee, bodemverbetering en nieuwe verdienmodellen.
Vooral de workshop over voederhagen trok veel veehouders. Hier werd ingegaan op de effecten op diergezondheid en biodiversiteit. “Je ziet dat boeren zoeken naar manieren om hun systeem weerbaarder te maken. Voederhagen kunnen daar echt aan bijdragen, bijvoorbeeld door het creëren van schaduw en windluwte in het landschap, waardoor koeien beter kunnen omgaan met hittestress” aldus de workshopleider.
Ook de sessie over koolstofcertificaten van de Rabobank kon rekenen op veel belangstelling. Daar werd duidelijk dat agroforestry niet alleen ecologische voordelen biedt, maar ook economische kansen. “Bomen kunnen op termijn een extra inkomstenstroom opleveren, bijvoorbeeld via gecertificeerde koolstofvastlegging.”
De middag werd afgesloten met een informele markt en het zogenoemde ‘Ronkend Plein’, waar onder andere machines en toepassingen voor voederhagenonderhoud werden getoond. Onder het genot van een drankje gingen deelnemers met elkaar in gesprek. “Het is waardevol om niet alleen verhalen te horen uit het boekje, maar ook andere boeren te spreken die al stappen hebben gezet,” zei een melkveehouder uit de regio. “Dat maakt het concreet en toepasbaar.''
Met de tweede editie lijkt Landbouw met Bomen definitief op de kaart te staan. De combinatie van praktijkverhalen, inhoudelijke verdieping en ruimte voor ontmoeting blijkt aan te slaan. De volgende editie staat alweer gepland voor maart 2027.
De belangrijkste boodschap van de dag bleef overeind: begin gewoon, ook al is het klein. Agroforestry is een richting die perspectief biedt voor een toekomstbestendige landbouw.
De bijeenkomst werd georganiseerd door Agroforestry Netwerk Gelderland, Agroforestry Netwerk Overijssel, Agroforestry Netwerk Drenthe en Platform Natuurinclusieve Landbouw Gelderland.
Deze dag werd mogelijk gemaakt door Regio Stedendriehoek, Provincie Gelderland, Provincie Overijssel, Waterschap Vallei en Veluwe, Rabobank en het ministerie van LVVN.
Foto's: Rick Meilink
Tijdens de middag waren er 8 workshops. Van aan aantal workshops vind je hier de presentatie of achtergrondinformatie:
- Agroforestry & verdienpotentie
Effect voederhagen en praktische aanlegtips
Download hier de poster met informatie over voederhagen
Oogsten en conserveren van voederhagen
Flyer: Oogsten van bladeren en twijgen van voederbomen
Flyer: Conserveren van bladeren en twijgen van voederbomen
- Vrijwilligers helpen mee met boerderijwerkgroepen
SLG (Stichting Landschapsbeheer Gelderland) kan aankomende twee jaar nog 6 boerderijwerkgroepen opzetten. Een boerderijwerkgroep is een groep vrijwilligers die aan een boerderij wordt gekoppeld om de boer te helpen bij het aanleggen en onderhouden van (agroforestry)landschapselementen. SLG begeleidt het hele proces en zorgt dat vrijwilligers de juiste kennis en het goede gereedschap hebben om zelfstandig aan de slag te gaan.
Wil jij met vrijwilligers de landschapselementen op jouw terrein onderhouden en kun je een extra paar handen gebruiken? Neem dan contact op met Eward Timmerman voor meer informatie. (e.timmerman@slgelderland.nl / 06-52343440)
- Plant groen, vang water: sluit aan bij Groene impuls Voorsterbeek
Grondeigenaren met percelen langs watergangen in het stroomgebied van de Voorsterbeek kunnen bijdragen aan een klimaatbestendige omgeving. Door (voeder)hagen, heggen en elzensingels aan te planten langs beken, sloten en greppels wordt regenwater beter gebufferd en piekafvoer verminderd. Wil je gratis beplanting langs de beek en ligt jouw perceel in het projectgebied? Meer informatie en een inschrijfformulier kun je vinden op de projectpagina: SLG | Plant groen, vang water: sluit aan bij de Groene Impuls…
- Agroforestry & Koolstofcertificaten
Heb je minder dan vijf jaar geleden je agroforestrysysteem aangeplant, of ga je binnenkort aanplanten? Ben je benieuwd wat de in je bomen en struiken vastgelegde CO₂ kan opleveren?
Stuur dan een berichtje naar info@agroforestrynetwerknederland.nl.
Op dit moment wordt gewerkt aan een nieuw beloningssysteem voor CO₂-opslag binnen agroforestry. We leggen nu de laatste hand aan een zo interessant mogelijk systeem voor agroforestry en CO₂-beloning.
- Kennis in een notendop
Hoe plant je notenbomen op de juiste manier aan en welke bemestingsstrategie draagt bij aan gezonde, productieve bomen.
Kijk voor meer informatie de website van de Nederlandse Notenvereniging