In dit kader is de vierdelige workshopserie “Bodemgezondheid verbeteren in de Achterhoek” in 2024 van start gegaan. Doel is om een lokale routekaart (‘roadmap’) te maken voor het vergaren van de benodigde kennis om de gezondheid van met name landbouwbodems te verbeteren in de Achterhoek. Op dinsdag 27 januari kwamen de diverse deelnemers opnieuw bijeen voor de derde bijeenkomst op de innovatieve zuivelboerderij ‘De Brummenaer’, in een prachtig zaaltje met uitzicht op de stal.

Veel kennis bestaat al ergens, maar nog niet altijd op de juiste plek

In de afgelopen bijeenkomsten waren de belangrijkste kennisbehoeftes geïdentificeerd voor de drie belangrijkste bodemthema’s in de Achterhoek: het verbeteren van de bodemstructuur, bodembiodiversteit, en het maatschappelijk bewustzijn omtrent bodemgezondheid. In de derde workshop bouwden we voort op de drie belangrijkste kennisbehoeftes per thema.  Eerst werd bepaald of de benodigde kennis al ergens bestaat maar nog niet op de juiste plek is beland, of dat deze kennis nog niet bestaat en onderzocht moet worden. Voor elk bodemthema bleek dit een balans te zijn: De meerderheid (2-3 van de 3) van de kennisbehoeftes had vooral kennisuitwisseling nodig, maar voor elk thema was ook nieuwe kennisontwikkeling essentieel.

Vervolgens verkenden de deelnemers welke acties opgezet konden worden in de Achterhoek om de benodigde kennis, of innovatie, te vergaren. Een mooi voorbeeld van zo’n kennisactie is een lopend scriptieonderzoek naar de invloed van compostthee op droogteresistentie bij gewassen, welke is gestart naar aanleiding van de workshopserie met enkele workshopdeelnemers, de WUR en het Nederland Instituut voor de Ecologie (NIOO-KNAW). Workshopdeelnemers identificeerden in totaal 30 van dit soort kennisacties, verspreid over de drie bodemthema’s. De acties zullen worden verdiept in de aankomende slotbijeenkomst op woensdag 25 maart, maar de volgende adviezen waren al helder:

Integreer inspirerende bodemmodules in onderwijs

Het bewustzijn over het belang van een goede bodemgezondheid voor gezonde voeding en mensen zou al bij de jongere generatie vergroot moeten worden. Het holistisch begrijpen van bodems als onderdeel van een totaal ecosysteem, en hoe daarmee de bodems duurzaam beheerd kunnen worden, zou een verplicht basis moeten worden in agrarisch onderwijs.  Daarnaast zou bodemeducatie vooral ook inspirerend moet zijn, zodat afgestudeerde agrariërs gemotiveerd blijven om na hun afstuderen te blijven leren op dit snel ontwikkelende kennisdomein.

Verbind eilandjes met elkaar

Veel agrariërs zijn momenteel nog niet verbonden met formele en informele kennisnetwerken. Daarnaast wordt nu veel agrarisch advies verzorgd door commerciële partijen. Er zou daarom meer onafhankelijke kennis uitgewisseld moeten worden middels door bijvoorbeeld:

• Vergroot bestaande praktijknetwerken en studiegroepen.
• Creëer een onafhankelijk organisatie voor adviezen voor duurzame landbouw en bodembeheer, zoals de voormalige ‘Landbouwvoorlichting.’
• Verspreid de schat aan kennis bij kleinschalige innovatieve bedrijven en agrarische pioniers. Te vaak wordt nog over deze kennis heen gekeken door grotere bedrijven.
• Breng onderzoekers, producenten en consumenten samen (‘triple helix’) om de voedselketen te verduurzamen en de juiste kennis en innovaties hiervoor te ontwikkelen. Richt een communicatieplatform op waarbij maatschappelijke partijen vragen kunnen stellen aan wetenschappers, met een moderator die de juiste onderzoekers koppelt aan de vragen en de kwaliteit van de antwoorden bewaakt.

Verdiep kennis in individuele coachingstrajecten

Er zijn al veel boeren die goed gebruik maken van bestaande kennisnetwerken en -programma’s. Voor deze boeren is een langdurig individueel coachtraject op systeemniveau zinvol om de benodigde kennis en kunde diepgaander door te kunnen ontwikkelen voor de bedrijfsspecifieke uitdagingen.

Wetenschappelijk onderzoek op lange termijn met integratie richting praktijk

Er kwamen ook meerdere kennisvragen naar voren waar langdurig wetenschappelijk onderzoek voor nodig is. Een voorbeeld is hoe er economische waarde kan worden gegeven aan de diensten die bodems leveren aan de maatschappij, zoals koolstofopslag. Andere vragen waren hoe het bodemleven gestuurd kan worden zodat bodems bijvoorbeeld beter ziektes onderdrukken, of onder welke omstandigheden rioolslib kan worden toegepast op agrarische grond. De integratie van de wetenschappelijke resultaten in praktijk en beleid is essentieel voor betekenisvolle kennisontwikkeling.

Verbeter de kwaliteit van communicatie in alle kennisinteracties

Tot slot werd gereflecteerd over hoe het proces van kennisuitwisseling verbeterd kan worden: Goede communicatie is essentieel om kennis te laten landen. Meer psychologische kennis over waarom we bepaalde zaken doen, denken, en voelen kan helpen om hierop concreter in te haken. Ook helpt het om zoveel mogelijk te visualiseren, waarbij technische innovaties kunnen helpen. Ook kan de communicatie binnen studiegroepen vaak verbeterd worden door een open sfeer te creëren waarbij deelnemers beter vragen durven te stellen en eigen kennis te delen.